การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ

การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ

หนังสือภาษาต่างประเทศ

การวิเคราะห์หมวดหมู่และลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ หมายถึง การลงรายการทางบรรณานุกรมของทรัพยากรสารสนเทศประเภทต่างๆ ตามกฎเกณฑ์การลงรายการ ซึ่งในปัจจุบันคือ มาตรฐานการลงรายการทางบรรณานุกรมแบบแองโกลอเมริกันฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 (AACR2) และมาตรฐานการลงรายการที่คอมพิวเตอร์อ่านได้  (MAchine-Readable) โดยระบบห้องสมุดอัตโนมัติที่ STKS เลือกใช้คือ ระบบห้องสมุดอัตโนมัติแบบบูรณาการ Koha และมีการจัดหมวดหมู่ตามระบบทศนิยมดิวอี้

งานที่ฝึก
ในงานการวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ ผู้เขียนได้รับมอบหมายให้ศึกษาและฝึกการลงรายการ (โดยการ Copy Catalog) ทั้งหนังสือภาษาต่างประเทศ จำนวน 8 ชื่อเรื่อง และได้รับมอบหมายให้ฝึกการลงรายการหนังสือภาษาไทยด้วยตนเอง จำนวน 9 ชื่อเรื่อง โดยมีเว็บไซต์ (เครื่องมือช่วยที่ได้เรียนรู้) ที่เป็นเครื่องมือในการช่วยการลงรายการที่สำคัญ ดังนี้

    • http://classify.oclc.org/classify2/ ใช้สำหรับหาเลขเรียกหนังสือและหัวเรื่องที่ใช้มาก
      การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ
    • http://www.worldcat.org/ แหล่งค้นหารายการบรรณานุกรมที่ใหญ่ที่สุดในโลก
      การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ
      ศึกษาเพิ่มเติมได้ที่ :
      – OCLC ห้องสมุดประชาคมโลก คลิก
      – Inside OCLC Datacenter – WorldCat คลิก

ตัวอย่าง หนังสือที่ได้รับมอบหมาย

การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ

ตัวอย่างการลงรายการภาษาต่างประเทศ (Copy Catalog)

การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ

ตัวอย่างการลงรายการภาษาไทย

จากการลงรายการทั้งหนังสือภาษาต่างประเทศ และหนังสือภาษาไทยพบข้อแตกต่างและข้อคิดดังนี้

  • หนังสือภาษาต่างประเทศจะมีความง่ายในการวิเคราะห์หมวดหมู่มากกว่า เพราะหนังสือมีมาตรฐานในการลงข้อมูลต่างๆ ของหนังสือ อีกทั้งยังมีเว็บไซต์ที่เป็นเครื่องมือช่วยอีกด้วย
  • หนังสือภาษาไทยต้องอาศัยประสบการณ์ ความละเอียดรอบคอบในวิเคราะห์หมวดหมู่มากกว่าหนังสือภาษาต่างประเทศ ส่วนหนึ่งมาจากความไม่เป็นมาตรฐานของลงข้อมูลของหนังสือ
  • ความละเอียดของเขตข้อมูลหรือรายการบรรณานุกรมนั้น ไม่มีห้องสมุดไหนผิดไหนถูกหรือห้องสมุดไหนดีกว่าใคร เพราะขึ้นอยู่กับนโยบายองค์กรหรือตัวบุคลากรที่ดูแลห้องสมุดนั้นๆ แต่สิ่งที่สำคัญ คือ ผู้ใช้สามารถค้นหาทรัพยากรสารสนเทศได้ตรงตามความต้องการ

นอกจากจะได้เรียนรู้เรื่องการสิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศแล้ว ยังได้เรียนรู้เรื่องแนวทางการออกแบบเมทาดาสำหรับหน่วยงานหรือองค์กรอีกด้วย

แนวทางการออกแบบเมทาดาทา

สำหรับหน่วยงานที่มีแผนงานในการจัดทำฐานข้อมูลหรือคลังข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ เพื่อให้ฐานข้อมูลหรือคลังข้อมูล ดังกล่าว สามารถเก็บข้อมูลอธิบายทรัพยากรสารสนเทศ สามารถสืบค้นได้ และรวมถึงมีข้อมูลเพื่อใช้ในการบริหารจัดการได้นั้น การกำหนดเมทาดาทา จึงเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างยิ่ง  โดย แนวทางในการกำหนดหรือออกแบบเมทาดาทาของทรัพยากรสารสนเทศ  ดังนี้

1.  กำหนดกลุ่มทำงานหรือคณะทำงาน ประกอบด้วยผู้ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ผู้ใช้ ผู้สร้างข้อมูล ผู้พัฒนาระบบ เข้ามาร่วมในการกำหนดมาตรฐานเมทาดาทาที่จะใช้ เพื่อให้สามารถนำไปใช้ได้จริงตามวัตถุประสงค์

2. สำรวจข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ คัดกรอง จัดหมวดหมู่ พิจารณาข้อมูลของทรัพยากรสารสนเทศอย่างถ่องแท้ วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสารสนเทศแต่ละประเภท รายการใดที่จำเป็นต้องใส่เพื่ออธิบายสารสนเทศ รายการใดที่ต้องกำหนดเพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึง ฯลฯ เพื่อกำหนดเมทาดาทาที่ต้องการใช้งานได้อย่างแท้จริง

3. สำรวจ ศึกษา และเปรียบเทียบมาตรฐานที่มีอยู่ในปัจจุบัน รายการที่มีการกำหนดในทุกมาตรฐาน แสดงว่า เป็นรายการที่จำเป็นต้องใช้ แล้วขยายออกไปในส่วนที่ต้องเพิ่มเติม เพื่อตอบโจทย์ในสิ่งที่ต้องการ

4. กำหนดมาตรฐาน ซึ่งควรอยู่บนพื้นฐานของบรรณารักษ์วิชาชีพหรือผู้ปฏิบัติงานทั่วไป สารสนเทศที่จัดเก็บ และผู้ใช้ คำนึงถึงการใช้งานง่าย สามารถแลกเปลี่ยนหรือใช้งานข้ามระบบได้ สามารถต่อเติมหรือมีส่วนขยายเพิ่มขึ้นในภายหลัง และตามความต้องการของผู้ใช้ จัดทำเป็นรายการของเมทาดาทา คำอธิบาย วัตถุประสงค์ของการใช้ ประเภทของเมทาดาทา เป็นรายการที่จำเป็นต้องมี หรือมีซ้ำได้ เพื่อจะได้เห็นภาพชัด เป็นคู่มือ ในการใช้อธิบายเมทาดาทาให้มีความเข้าใจตรงกัน

5. ทดลองใช้งานจริง ประเมินผล และปรับปรุงแก้ไข เพื่อให้มั่นใจได้ว่ามาตรฐานนั้นอยู่บนลักษณะงานและเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง และตอบโจทย์ที่ต้องการ

6. ทบทวน และปรับปรุงมาตรฐานในระยะเวลาที่เหมาะสม ยังคงสอดคล้องกับการทำงานจริง หรือปรับปรุงมาตรฐานให้สอดคล้องกับเทคโนโลยี

สิ่งที่สำคัญของการลงรายการทางบรรณานุกรมและการกำหนดเมทาดาทา นั้นควรคำนึงถึง choice of access point เป็นสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงสารสนเทศ และต้องคำนึงถึงการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์
[ศึกษาแนวทางการออกแบบเมทาดาทาเพิ่มเติม คลิก ]

_________________________________________________________________________________

วัน/เวลาฝึกงาน
13,16-17 ธันวาคม 2556 เวลา 8.00 – 17.00 น.

ฝ่ายงาน
งานจัดการความรู้ (Knowledge Management Section)

ผู้ฝึกสอน
คุณสุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์
_________________________________________________________________________________

แหล่งข้อมูล
แนวทางการออกแบบเมทาดาทา (2552).  เข้าถึงได้จาก : http://www.stks.or.th/supaporn/?p=557

                (วันที่ค้นข้อมูล: 17 ธันวาคม 2556).

สุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์,  MARC.  (2552).   เข้าถึงได้จาก : http://stks.or.th/wiki/doku.php?id=library:marc (วันที่ค้นข้อมูล: 18 ธันวาคม 2556)

Advertisements

One thought on “การวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศ

  1. Pingback: การลงรายการทรัพยากรสารสนเทศในระบบห้องสมุดอัตโนมัติแบบบูรณาการ Koha | Chaiyasit's blog

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s